|
Doof in Vlaanderen
Doofheid
In Vlaanderen zijn er ongeveer 0,5 miljoen mensen die niet alles kunnen horen. Dat is dus ongeveer 1 op de 12 mensen. Ongeveer 6000 mensen zijn doof of zwaar slechthorend van bij de geboorte of kort daarna. Slechthorenden kunnen met een hoorapparaat en extra inspanning een gesprek voeren. Doven hebben voor de communicatie geen bruikbare gehoorresten. Doven kunnen moeilijker een gesprek volgen. Zij gebruiken een gebarentaal. In Vlaanderen is dat de Vlaamse gebarentaal. Voor een gesprek met horenden kunnen zij een gebarentolk gebruiken.
Leeftijd
Mensen kunnen op elke leeftijd slechthorend of doof worden. Het kan tijdens de zwangerschap of tijdens de geboorte gebeuren, maar het kan ook op elk moment tijdens het leven ontstaan. Er zijn verschillende oorzaken voor doofheid, zoals erfelijkheid, rode hond bij de aanstaande moeder, hersenvliesontsteking, virusinfecties, geneesmiddelen, vergiftigingen, ontstekingen, ongelukken of lawaai. Maar dikwijls is de oorzaak onbekend.
Slechthorenden
Dit zijn mensen met een verminderd gehoor. Dit gaat van licht tot zwaar slechthorend. De taalverwerving van slechthorenden is afhankelijk van de mate van het gehoorverlies. Voor licht slechthorenden verloopt deze meestal zoals voor horenden, voor zwaar slechthorenden dikwijls zoals voor prelinguaal (= voor de taalontwikkeling) doven. Veel slechthorenden volgen les in het gewoon onderwijs met ondersteuning van leerkrachten uit een dovenschool (= Geïntegreerd onderwijs)
Doofgeborenen
Dit zijn mensen, die op jeugdige of volwassen leeftijd doof zijn geworden. Dit kan langzaam gaan (laatdoof) of van het ene op het andere moment (plotsdoof). Deze mensen zijn postlinguaal (= na de taalontwikkeling) doof. Dat betekent dat zij doof zijn geworden nadat hun taalverwerving voltooid was. Ze zijn opgegroeid in de horende wereld, en hebben dus een horende achtergrond. Je kan aan deze mensen vaak niet horen dat zij doof zijn.
Prelinguaal Doven
Dit zijn mensen die vanaf hun geboorte doof zijn, of die voor het derde jaar doof zijn geworden. Dit noemt prelinguaal doof, dus voor de taalverwerving. Doordat deze mensen leren praten door te kijken en te voelen, klinkt hun stem dikwijls anders. Daarbij is leren praten voor deze mensen veel moeilijker, alsook leren spraakafzien. Op de dovenscholen is de communicatie aan de dove kinderen aangepast en wordt extra aandacht besteed aan leren spreken en spraakafzien. Om hun mogelijkheden nog uit te breiden, worden deze jongeren ook meer en meer geïntegreerd in het gewoon onderwijs met de hulp van tolken Vlaamse gebarentaal.
Meervoudig gehandicapte doven
Dit zijn doven die naast hun doofheid nog een andere handicap hebben. Dat kan een zintuiglijke handicap zijn, zoals bij doof-blinden. Maar het kan ook een lichamelijke handicap zijn, zoals spasticiteit of een verstandelijke handicap. Ook zijn er doven met een combinatie van meerdere handicaps, zoals verstandelijk gehandicapte doof-blinden. De dovenscholen hebben aparte afdelingen voor meervoudig gehandicapten.
Doof-blinden
Dit zijn mensen die zowel auditief als visueel gehandicapt zijn. Het woord doof-blind wordt voor verschillende groepen gebruikt, namelijk slechthorenden-slechtzienden, slechthorend-blinden, doof-slechtzienden en totaal doof-blinden. Door deze verschillen zijn er ook verschillende vormen van communicatie nodig, zoals spraakafzien, gebarentaal, vierhanden-gebaren, vingerspellen-in-de-hand, lormen of typen in braille.
Gebarentaal
Het leren spreken is voor de meeste prelinguaal doven moeilijk en hun spraak is minder verstaanbaar. Ook het leren lezen en begrijpen van geschreven Nederlands is moeilijk, omdat het Nederlands een gesproken taal is. Daarom is voor doven Nederlands een tweede taal, de Vlaamse Gebarentaal is hun natuurlijke taal. Gebarentaal is een echte taal met een eigen grammatica en eigen gebarenschat. Je kunt alles 'zeggen' in Gebarentaal.
Gevolgen van doofheid
Geluid is erg belangrijk. Het kan als waarschuwing dienen, het vertelt wat er om je heen gebeurt en het is erg belangrijk in het contact met andere mensen. Niet alleen omdat je hoort wat iemand zegt, maar ook hoe die persoon het zegt. Het belang van deze informatie wordt vaak onderschat. Omdat dove mensen niets horen, missen zij al deze informatie en alle terloopse informatie waar je niet bij stil staat. Radio is niet toegankelijk en te weinig Vlaamse televisieprogramma's zijn ondertiteld. Nederlands is voor prelinguaal doven een tweede taal, dus is het lezen van de krant ook niet makkelijk. Daarom lopen doven in de huidige informatiemaatschappij dikwijls een informatieachterstand op. In Vlaanderen kunnen doven reeds gebruik maken van Teletolk (= tussenpersoon die kan spreken met diensten en met de dove persoon communiceert met SMS), SMS via GSM, e-mail.
Spreken op afstand via webcam is natuurlijk veel beter, omdat de dove persoon in zijn eigen Vlaamse gebarentaal kan communiceren.
Onderwijs
In Vlaanderen zijn verschillende doveninstituten met peutergroepen, basisscholen en secundair onderwijs. De groep doven is klein. Daardoor is er in de dovenscholen weinig keuze van opleidingen. Daarom gaan dove leerlingen reeds vanaf de basisschool en meer en meer vanaf de secundaire school naar het gewoon onderwijs. Ze krijgen ondersteuning vanuit de dovenschool en van tolken Vlaamse gebarentaal.
Werk
Het grootste gedeelte van de doven werkt in de industrie, de dienstverlening of in beschutte werkplaatsen. Het is voor doven niet altijd makkelijk om een baan te vinden. Veel dove jongeren vinden het moeilijk om een beroep te kiezen. Het probleem is dat voor veel opleidingen geen tolkuren worden vergoed of dat door het tolkentekort geen tolken beschikbaar zijn. Doven vinden het een groot nadeel dat ze vaak weinig kansen op promotie hebben.
Vooroordelen
Veel mensen weten niet zoveel van doofheid af. Mensen roepen dikwijls tegen een dove, of ze weten niet hoe ze moeten reageren en zeggen maar niets. Veel mensen praten over 'doofstommen'. Dit woord komt nog uit de tijd dat doven geen onderwijs kregen en dus inderdaad doof, stom en dom waren. Nu gaan doven gewoon naar school, zoals horende kinderen. Daar leren dove kinderen ontwikkelen. doven kunnen alleen maar niet horen.
Dovencultuur
Doven lopen thuis, op school en op het werk altijd tegen communicatie-problemen aan. Bovendien komen doven veel onbegrip over hun doofheid tegen. Zo kunnen doven makkelijk in een isolement terechtkomen. Daarom zoeken doven dikwijls elkaar op in hun vrije tijd. Zo zijn er ontmoetingsplaatsen voor doven ontstaan, de dovenverenigingen. Deze clubs organiseren allerlei activiteiten op het gebied van ontspanning, sport, onderwijs en cultuur. Omdat doven meestal in hun eigen groep samenkomen en leven ontwikkelen zij een eigen taal en gebruiken van doven. Dat noemt men 'Dovencultuur'.
Deaf Power
De laatste jaren worden doven zich steeds meer bewust van hun mogelijkheden. Doven hebben recht op een eigen plaats in de maatschappij en recht op toegang tot de samenleving. Om als volwaardige burgers mee te kunnen doen, zijn er een aantal voorzieningen nodig zoals tweetalig onderwijs, doventolken, hulpmiddelen en ondertiteling. Steeds meer doven beseffen hun recht op deze voorzieningen. Er wordt aangedrongen op meer toegankelijkheid voor doven. Naar Amerikaans voorbeeld wordt dit wel 'Deaf Power' genoemd.
|
